امروز جمعه 15 مهر 1401

شیوه ‎های مدیریت کلاس و مهارت‎های ارتباط با دانش ‎آموز

0

چکیده

مسأله مدیریت کلاس از دیرباز به مثابه پیچیده‎‎ترین موضوع شناخته شده است، تشکیل و اداره‎ی کلاس درس با 30 نفر دانش‎آموز یا بیشتر از وقت گیرترین و حساس‎ترین فعالیت‎های حرفه‎ای یک معلم می‎باشد. دلیل این پیچیدگی را می‎توان تغییرات و تحولات و تفاوت‎های فردی هر یک از فراگیران دانست، اما آیا جادوی خاصی وجود دارد که بعضی از معلمان را قادر می‎سازد تا به محض رسیدن آشوب را آرام سازند و با یک نگاه بدرفتاری را فرونشانند و کلاس را با کار مثبت و با برنامه‎های شاد فعال نمایند؟

مطالعاتی که درباره مدیریت کلاس صورت گرفته به مهارت‎های خاصی که معلمان کارآمد از خود نشان داده‎اند توجه دارد. اهمیت سازماندهی کلاس و برنامه‎ریزی در تدریس بیشتر از اهمیت مدیریت کلاس نیست، رعایت اصول مدیریت و در نظر گرفتن قوانین مشخص، ایجاد رابطه‎ی مناسب با فراگیران، توجه به تفاوت‎های فردی آنان و تدریس فعال و... از نکات مهم در اداره کلاس می‎باشد.

یکی از عمده‎‎ترین مسائلی که از دیرباز در امر تعلیم و تربیت مهم به نظر می‎رسد، مدیریت کلاس و راه‎های برقراری ارتباط با دانش‎آموزان می‎باشد. مدیریت کلاس درس، اداره‎ی دانش‎آموزان از طریق به کارگیری کارکردهای مدیریت آموزشی: یعنی برنامه‎ریزی، سازماندهی، هدایت و رهبری، نظارت وکنترل وارزشیابی جهت تحقق اهداف آموزش می‎باشد. فراگیران دارای تفاوت‎های فردی زیادی هستند. معلم باید با شناخت علایق و استعدادها با دانش‎آموزان ارتباط برقرار نماید در اداره‌‎ی کلاس موفق باشد. در این مقاله سعی شده است شیوه ‎های مدیریت کلاس و راه‎های برقراری با فراگیران مورد بررسی قرار گیرد، زیرا همه‎ی جوامع انسانی انتظار دارند که مدرسه در کودکان آنان تغییرات مثبتی ایجاد نماید تا آنها قدرت استدلال، نقادی و حضور در جامعه را پیدا نمایند. بنابراین معلم به مثابه برنامه‎ریز نظام کلاس درس باید با توانایی، دانایی و خلاقیت خاص خود فراگیران را یاری دهد تا در امور مختلف زندگی موفق باشند.

مدیریت کلاس چیست؟

منظور از مدیریت کلاس درس، طیف وسیعی از تکنیک‎ها و روش‎هایی است که برای تسهیل در امر آموزش، بالا بردن مدت زمان یادگیری، ایجاد و تداوم فضایی دلپذیر و خوشایند در کلاس، ممانعت از رفتارهای نابسامان و خلل آفرین و حاکمیت نظم و انضباط بر کلاس، به کار برده می‎شود. این تکنیک‎ها متضمن مهارت‎های ارتباطی، مدیریتی و تدابیر آموزشی است (مشایخی، 1383).

برخورد معقول با نظام اجتماعی کلاس، تسلط در طراحی آموزشی، توجه به تفاوت‎های فردی و آمادگی برای تدریس قبل از ورود به کلاس از جمله عوامل مهم و مؤثر در رسیدن به هدف‎های تربیتی به شمار می‎آیند. در این میان مدیریت کلاس درس از اهمیت بسزایی

برخوردار است و عواملی از قبیل تنظیم برنامه درسی، سازماندهی مراحل کار و منابع، سازماندهی به منظور افزایش کارایی، نظارت بر پیشرفت دانش‎آموزان و پیش بینی احتمالی را شامل می‎شود (صفوی، 1371). دیوک، مدیریت کلاس را تهیه تدارکات و اتخاذ شیوه‎های لازم برای ایجاد و حفظ محیط اثر بخش تعریف می‏کند. (دیوک، 1980).

عناصر مؤثر بر مدیریت کلاس:

1 برنامه‎ریزی: معلمانی که طرح را به صورت صریح و روشن بیان می‎کنند و به اجرا در می‎آورند، برنامه‎ریزان موفقی هستند و ارزش آن را درک می‎کنند. (والش،[2]1992).

2 وضع قوانین ساده و مؤثر: هدف قوانین مدرسه و کلاس، افزایش پیشرفت اجتماعی وعلمی دانش‎آموزان است (کانجلوسی،[3]1990). معلمان به فراگیران یاد می‎دهند که چطور به قوانین عمل کنند وعمل به آن را ادامه دهند.

3 بازخورد مثبت در آغاز کار: معلمان موفق شیوه‎های تدریس و کنترل کلاس را در آغاز سال تحصیلی با دانش‎آموزانشان به بحث وتبادل نظر می‎گذارند و فرصت‎هایی را فراهم می‎کنند تا دانش‎آموزان قوانین را با سؤال در مورد آنها خوب بفهمند (لومباردی،[4]1992، تاوبر،[5]1990)

4 جهت‎دهی روشن و واضح: این نکته یکی از مهم‎ترین عملکردهای معلم است (لانگ،[6]1985). اگر چه جهت‎دهی‎های آموزشی یا روش‎های کلاسی باید مختصر و واضح باشند ولی با توجه به اهمیت آنها باید مثبت باشند. جهت دهی منفی باعث ایجاد روحیه شکست در دانش‎آموزان می‎شود.

5 تصویرسازی، سازمان‎دهی و کنترل کلاس: دو جنبه در مرتب سازی کلاس از همه مهم‎تر است الف) توانایی و تسلط دید معلم به طوری که همه‎ی دانش‎آموزان را در هر زمان ببیند ب) بهبود وضعیت رفت و آمد در کلاس تا معلم بتواند به سادگی با حرکت به موقع از بسیاری مشکلات جلوگیری کند. بنابراین بهتر است نیمکت‎ها بصورت (U) شکل یا دایره‎ای چیده شوند.

6 ثبت نمرات و امتیازات: هر معلمی این وظیفه را دارد و معلم برای منصف بودن، منطقی بودن و با ثبات بودن نیازمند به روش منظم برای ثبت و نگهداری اطلاعات و نمرات دارد. (نصرآبادی و نوروزی، 1382).

اصول مدیریت کلاسی

1 امکان فعالیت‎های یادگیری معنادار را فراهم سازید‍: یک عامل مهم برای پیدا کردن فعالیت‎های با معنا بدست آوردن اطلاعات لازم از دانش‎آموزان، علاقه‎ها، روش فکری ومیزان آمادگی آنان است.

2 کلاس را به محیط حمایت کننده تبدیل کنید: کلاس باید محیطی باشد که در آن، به نیازهای زیستی، ایمنی، تعلق و احترام به نفس در حد اعلای ممکن پاسخ داده شود.

3 برای یادگیری موفقیت‎آمیز، فرصت‎های لازم را فراهم آورید: همه‎ی دانش‎آموزان باید امکان تجربه موفقیت رادر کلاس داشته باشند، این تجربه ممکن است از سهیم‎شدن در کار تا پیشرفت در درسی خاص تغییر کند.

4 به دانش‎آموزان کمک کنید، هدف‎های مربوط به اصلاح خود را تعریف کنند: هدفهایی که دانش‎آموزان انتخاب می‎کنند در رفتار موفقیت‎آمیز آنان تأثیر دارد. احتمال بروز رفتارهای سازنده و دانش‎آموزانی که هدف‎های مربوط به اصلاح خود را دنبال می‎کنند، بسیار بیشتر از آنهایی است که فقط در پی هدف‎های عملی کلاس هستند.

5 درباره‎ی نتایج کار، اطلاعات لازم را در اختیار دانش‎آموزان بگذارید: گفتن نتایج کار توسط معلمان، با موفقیت دانش‎آموزان رابطه نزدیک دارد. زیرا آنها درباره‎ی خود و رابطه با کارهایشان داوری می‎کنند و کارهایشان را تحلیل می‎کنند.

6 دانش‎آموزان را در تصمیم گیری شرکت دهید: دانش‎آموزان نیاز دارند که احساس کنند در مورد کارهایی که انجام می‎دهند مختارند، اگر مدیریت کلاس ضعیف باشد، آنها احساس می‎کنند که در مورد یادگیری خود اختیار ندارند.

7 برای روزهای «بد» برنامه‎ریزی کنید: گاهی موفق‎‎ترین معلمان نیز با وجود برنامه‎ریزی از تدریس باز می‎مانند، در این صورت با یک پیش برنامه کلی و با معنا برای مواقع اضطراری می‎توان دانش‎آموزان را کاملاً مشغول کرد.

8 رفتارهای مناسب را تقویت کنید: با تقویت رفتار مناسب می‎توان از بروز رفتار نامناسب جلوگیری کرد. معیار مدیریت موفق در کلاس پرهیز از مشکلات است نه صرفاً برخورد با رفتارهای نامناسب. (اسماعیلی‎نسب، 1383)

چهار قانون مدیریت کلاس

1 آنها را وارد کنید: این قانون سه مرحله دارد. الف) خوش آمد گفتن، معلم با حضور خود قبل از ورود شاگردان نقش میزبان را اجرا می‏کند ب) نشستن، ترتیب نشستن براساس نوع درس، سن دانش‎آموزان و ماهیت فعالیت آموزشی متفاوت خواهد بود. ج) شروع کردن، شروع درس بطور یکنواخت و بدون معطلی نه تنها به ساعت و ترتیب ورود دانش‎آموزان بستگی دارد، بلکه به آمادگی ذهنی آنان نیز وابسته است.

2 آنها را رها کنید: گری و ریچر [7] (1988) مطرح می‎کنند که «ساختار پایان درس به دنبال احساسی آرامشی که از تمام شدن آن حاصل می‎شود براحتی پایان یافته تلقی می‎شود». بنابراین معلمان باید در مرحله نتیجه گیری از درس وتعطیل کردن، کلاس را مدنظر قرار دهند. زیرا اگر یک جلسه‎ی سودمند، با سر و صدا، هرج و مرج و فشارهایی خاتمه یابد، اثر پایدار تجربه یادگیری مفید از دست رفته و توسعه روابط مطلوب میان معلم و کلاس ضایع می‎شود.

3 پیشرفت در آن: «آن» به بخش اصلی درس، ماهیت، محتوا و سبک ارائه محتوای درس دلالت می‏کند، احساس اعتماد به نفس در شاگردان و شایستگی در موضوع درسی خاص، تا حد زیادی به توانایی معلم جهت پیشروی در درس بستگی دارد. مشکلات یادگیری و مسائل رفتاری حاصل از آن اغلب به دلیل اینکه محتوای درس با توانایی شاگردان مطابقت ندارد، ایجاد می‎شود. از سبک ارتباط مردم با یکدیگر، روابط مثبت توسعه می‎یابد.

4 همگامی با آنان: معلمان روابط شخصی پسندیده با دانش‎آموزان خویش را از طریق پروراندن اعتماد متقابل توسعه می‎دهند. برای اینکه این امر بنحو مؤثری انجام شود لازم است معلمان نسبت به هر دانش‎آموز بعنوان یک فرد، آگاهی داشته و نسبت به کلاس بعنوان یک مجموعه حساس باشند. (صباغیان، 1375)

محقق: زیبا‎ هاشمی فشارکی *